Domates Güvesi – Tuta Absoluta

Domates güvesi-Tuta absoluta (Meyrick,1917)\r\n\r\nKarantina Zararlısı Domates güvesi-(Lepidoptera: Gelechiidae)\r\n\r\nTuta absoluta\r\n\r\nTuta absoluta harita  dünya \r\n\r\nTuta absoluta Güney Amerika kökenli en önemli domates zararlısıdır. İlk olarak Arjantin’de 1964 yılında görülmüştür.\r\n\r\nTuta absoluta harita Kuzey Amerika\r\n\r\nZararlı Bolivya, Brezilya, Şili, Kolombiya, Ekvator, Paraguay, Peru, Uruguay, Venezuela’da bulunmaktadır.\r\n\r\nTuta absoluta harita Avrupa\r\n\r\nZararlı EPPO’nun A1 karantina listesinde yer almaktadır.\r\n\r\nİspanya’da 2006, İtalya’da  2008, Cezayir’de  2008, Fas’ta  2008, Tunus’ta 2008, Fransa’da 2009, İngiltere’de 2009, Hollanda’da 2009, Yunanistan’da 2009 yılında saptanmıştır.\r\n\r\nÜlkemizde\r\n

    \r\n

  • İzmir -Urla (Yağcılar Köyü)
  • \r\n

  • İzmir –Çeşme (Ovacık Köyü)
  • \r\n

  • Çanakkale (Merkez-Batakova)
  • \r\n

  • Muğla-Bodrum (Mumcular Beldesi)’nde yapılan gözlemlerde Feromon tuzakta bulunan erginler ile  yaprak ve meyvelerde bulunan larvalar kültüre alınmış, ergin elde edilmiş teşhis için Ankara ZMMAE ve Hollanda’ya Bitki Koruma Enstitüsüne gönderilmiştir.
  • \r\n

  • Her iki birim  tarafından sözkonusu zararlının Tuta absoluta olduğu bildirilmiştir.
  • \r\n

\r\nTuta absoluta ergin Tuta absoluta anten\r\n\r\nTuta absoluta ergin2\r\n\r\nErginlerin boyu yaklaşık 6 mm, kanat açıklığı 10 mm’dir. İplik şeklinde antene sahiptir. Erginin ön kanatları gümüşimsi  gri kahverengi renkte pullu olup kanatlar üzerinde karakteristik siyah noktalar bulunur.\r\n\r\nTuta absoluta yumurta Tuta absoluta yumurta\r\n\r\nYumurta, oval-silindirik krem sarı renkli, oldukça küçük olup 0.4 mm boyunda, 0.2 mm genişliğindedir. Yumurtalar, genellikle yaprak altına, tomurcuk ve  olgunlaşmamış yeşil domates meyvelerinin taç yapraklarına bırakılır.\r\n\r\nYumurtalar 4-5 içinde açılır.\r\n\r\nTuta absoluta yumurta2\r\n\r\nLarva: Yumurtadan çıkan larva beyaz ya da krem renklidir, başı siyahtır.\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nDört larva dönemi geçirir. İlk dönem larva 0.9 mm uzunluğunda iken  dördüncü dönemde 8 mm’ye ulaşır. Larva olgunlaştıkça vücut rengi yeşile döner. Son döneme ulaştığında  rengi pembemsidir. Olgun larvanın başı kahverengi olur. Larvanın başının arkasında prothoraksta bulunan koyu renkli  bant ayırtedici en önemli özelliğidir.\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nİlk dönemden sonra yeşil renge dönen zararlı son döneme doğru pembemsi renkte görünür. Larva süresi 13-15 gün sürer.\r\n\r\nPhthorimaea operculella Zeller (Lep.:Gelechidae)\r\n\r\n(Patates güvesi)\r\n\r\nPatates güvesi\r\n\r\nPatates güvesinin larvasının başında bulunan bant daha geniştir.\r\n\r\nPupa: Kahverenkli yaklaşık 6 mm boyundadır. Pupa dönemi  9-11 gün sürer. Çevre koşullarına bağlı olarak toprak ya da yaprakta açtıkları galerilerin içinde oluşturdukları beyaz bir kokon içinde pupa olur.\r\n\r\nTuta absoluta pupa\r\n\r\nTuta absoluta\r\n

    \r\n

  • Yüksek üreme potansiyeline sahiptir. Larva besin bulduğu sürece diyapoza girmez.
  • \r\n

  • Avrupa’da koşullar uygun olduğu sürece yılda 10-12 döl vermektedir. Yaşam çemberini çevre koşullarına bağlı olarak 28-29 günde tamamlar.  Kelebekler nocturnal olup geceleri aktiftirler ve gündüzleri  yaprakların arasında saklanırlar.
  • \r\n

  • Bir dişi yaşam süresi boyunca 250260 adet yumurta bırakabilir. Kışı yumurta, pupa veya ergin olarak geçirir.
  • \r\n

  • Düşük sıcaklık, zararlının yaşamını kısıtlayan bir faktör olduğu için 1000 metreyi aşan  yüksekliklerde bulunmamaktadır. Ancak bir literatürde Peru’da 3000 metre yükseklikte bulunduğu kaydedilmiştir. Ilıman iklim zararlısı 9°C’nin altında gelişemez.
  • \r\n

\r\nZarar şekli ekonomik önemi:\r\n

    \r\n

  • Zarar potansiyeli çok yüksek olan etmen, tarla ve örtüaltı domates yetiştiriciliğinde ana zararlı konumundadır.
  • \r\n

  • Yumurtadan çıkan larva yaprak, meyve ve sapa girerek beslenmeye başlar.
  • \r\n

  • Yaprağın iki epidermisi arasında beslenerek yaprakta şeffaf galeriler oluşturur. Bu şeffaf boşluklar daha sonra nekrotikleşerek kahverengine dönüşerek kurur. Bitkinin yeşil aksamında açılan galeriler nedeniyle bitki tamamen kuruyabilir.
  • \r\n

  • Yaprakta ve meyvede açılan galerilerde zararlının siyah renkli beslenme artıklarını görmek mümkündür. Özellikle yapraklardaki siyah artıklar dikkat çekicidir.
  • \r\n

\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nT. absoluta’nın yaprakta açtığı galeriler, Yaprak galerisineği galerileri ile karıştırılmamalıdır!!!.\r\n\r\n\r\n\r\nYaprak galerisineği galerileri\r\n\r\n\r\n\r\nTuta absoluta ’nın açtığı galeriler\r\n\r\nYaprak galerisineği (Liriomyza spp.)  larvası \r\n\r\nYaprak galerisineği (Liriomyza spp.)  larvası\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nTuta absoluta\r\n

    \r\n

  • Zararlı, genellikle taze sürgün uçlarını çiçek ve yeni meyveleri tercih ettiği için kolaylıkla tanınabilir. Domates meyvesinin her döneminde zarar yapabilir.
  • \r\n

  • Zararlının meyvede açtığı galerilerin görüntüsü düzensiz olup meyvenin her tarafında görülebilir. Meyvede açtığı galerilere sekonder mikroorganizmalar yerleştiğinde çürümeler görülebilir.
  • \r\n

\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nZararlı kurak koşullarda yoğun populasyonlarda, mücadele yapılmadığında domateste % 50-100 ürün kayıplarına yol açabilmektedir.\r\n\r\nMücadele yapıldığında da %1-5 oranında ürün kayıpları görülebilmektedir.\r\n\r\nKonukçuları:\r\n\r\nAna konukçusu domatestir. \r\n\r\n Solanacea familyası bitkileri\r\n\r\n Patates Solanum tuberosum) \r\n\r\nPatlıcan (Solanum melongena),\r\n\r\nBiber (Capsicum spp.),\r\n\r\nPepino ( Solanum muricatum)\r\n\r\nÇiçekler (Petunya, Schizanthus)\r\n\r\nYabani Solanacae türlerinde (S. nigrum (Köpek üzümü), S. elaeagnifolium, Lycopersicon puberulum, L.hirsutum, Datura stramonium (Şeytan elması), D. ferox, Nicotiana glauca bulunduğu kayıtlıdır.\r\n\r\n\r\n\r\nSolanum nigrum\r\n\r\n(Köpek üzümü)\r\n\r\n\r\n\r\nDatura stramonium (Şeytan elması)\r\n\r\n\r\n\r\nNicotiana glauca\r\n\r\nTaşınma şekli: \r\n

    \r\n

  • Üretim materyali ile
  • \r\n

  • Domates meyvesi ile
  • \r\n

  • Taşıma ekipmanları (kasa, kutu vb) ve nakliye araçları ile  taşınabilmektedir.
  • \r\n

  • Tohumla taşınmaz.
  • \r\n

\r\nMücadele\r\n

    \r\n

  • Yumurtadan çıkan larva yaprak içine girip galeriler içinde beslendiği için mücadelesi oldukça zordur.
  • \r\n

  • Kültürel önlemler
  • \r\n

  • Zararlı ile bulaşık yaprak, meyve bitkilerin üretim alanından uzaklaştırılması
  • \r\n

  • Üretim alanı ve çevresinde zararlıya konukçuluk edebilecek  yabancıotlarla mücadele edilerek çıkışlarına izin verilmemesi
  • \r\n

  • Hasat sonrası tarlada kalan zararlı ile bulaşık bitki artıklarının imhası
  • \r\n

  • Ürün münavebesi (Solanaceae familyasına bağlı olmayan ürünlerin yetiştirilmesi)
  • \r\n

  • Toprak sürümü
  • \r\n

  • Yetiştirme tekniğine uygun gübreleme ve sulamanın yapılması
  • \r\n

  • Seradaki giriş ve havalandırma açıklıklarının zararlının giremeyeceği incelikte tül ile kapatılması
  • \r\n

  • Seralarda girişlerin çift kapılı olması
  • \r\n

\r\nBiyolojik  Mücadele\r\n

    \r\n

  • Parazitoit Trichogramma pretiosum ve predatör Podisus nigrispinus’un zararlı üzerinde etkili olduğu bildirilmiştir. Ayrıca Nesidiocorus tenuis ve Macrolophus caliginosus’un biyolojik mücadele etmeni olarak kullanılan predatörler arasında yer almaktadır. Bu predatörlerden Nesidiocorus tenuis ve Macrolophus caliginosus’un ülkemiz faunasında bulunduğu ve özellikle örtüaltı sebze yetiştiriciliğinde entegre mücadele çalışmalarında yararlanılan doğal düşmanlar içinde yer aldığı kayıtlıdır.
  • \r\n

\r\n \r\n\r\nMacrolophus caliginosus W.\r\n\r\n(Heteroptera:Miridae)\r\n\r\n \r\n\r\nCyrtopeltis tenuis (Reuter)\r\n\r\n(Heteroptera:Miridae)\r\n\r\nParazitoit\r\n\r\n\r\n\r\nTrichogramma pretiosum \r\n\r\n(Hymenoptera: Trichogrammatidae)\r\n\r\n \r\n\r\n\r\n\r\nPodisus nigrispinus (Dallas)\r\n\r\n(Heteroptera: Pentatomidae)\r\n\r\nBiyoteknik yöntemler:\r\n

    \r\n

  • İzleme (monitor) amaçlı 2-4 feromon /ha  kullanılır.
  • \r\n

  • Kitlesesel tuzaklama:Feromon+ Su tuzakları
  • \r\n

\r\n\r\n\r\nMonitor amaçlı Feromon tuzaklar\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\nFeromon+ su tuzakları\r\n\r\n \r\n\r\nİspanya’da yaygın olarak kullanılan mücadele entegre mücadele yöntemi aşağıdaki   gibidir (www.hortiworld.nl): \r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

Üretim alanına monitor amaçlı feromon tuzaklar asılır: 2-4 feromon /ha
Feromon tuzaklar  haftada bir kontrol edilerek, tuzakta bulunan kelebekler sayılır.
Bulaşma risk yok: O birey/tuzak/hafta
Düşük populasyon : 1-3 ergin/ hafta/tuzak
Kitlesel tuzaklama ( 20 su tuzağı /ha)
Macrolophus caliginosus salımı
Bulaşık bitki kısımları  ve bulaşık meyvelerin imhası
Seradaki giriş, havalandırma açıklıkları  zararlının giremeyeceği incelikte tül ile kapatılmalı

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

\r\n

Orta populasyon :4-30 ergin/tuzak/hafta
Kitlesel tuzaklama ( 20-40 su tuzağı /ha)
Doğal düşman salımı (Nesidiocorus tenuis, Macrolophus caliginosus)
Azadirachtin veya  Bacillus thuringiensis (1-3 hafta)
Bulaşık bitki kısımları  ve bulaşık meyvelerin imhası
Seradaki giriş, havalandırma açıklıkları  zararlının giremeyeceği meshte tül ile kapatılmalı
Yüksek populasyon:>30 ergin /tuzak/hafta
Kitle tuzaklama ( 20-40 su tuzağı /ha)
Bacillus thuringiensis kullanımı
Ek olarak Indoxacarb  (maksimum 6 uygulama) veya  Spinosad (maksimum 6 uygulama) kullanılır.
Bulaşık bitki kısımları  ve bulaşık meyvelerin imhası
Seradaki giriş, havalandırma açıklıkları  zararlının giremeyeceği incelikte tül ile kapatılmalı

\r\nKimyasal mücadele:Geçici olarak önerilebilecek ilaçlar:\r\n\r\n Larva:\r\n

    \r\n

  • Bacillus thurigiensis var Kurstaki
  • \r\n

  • Spinosad
  • \r\n

  • Indoxacarb
  • \r\n

  • Lufenuron
  • \r\n

\r\nErgin:\r\n

    \r\n

  • Deltamethrin
  • \r\n

\r\nZararlının  Abamectin, cartap, permethrin ve deltamethrine  karşı dayanıklılık geliştirdiği, kayıtlıdır .\r\n\r\nSürvey\r\n

    \r\n

  • Zararlının Türkiye’deki varlığını saptamak için feromon tuzaklar kullanılacaktır.
  • \r\n

\r\nBir feromon kapsülü 6 hafta etkilidir.\r\n

    \r\n

  • Domates dışında diğer Solanacealerde de zarar yaptığı için patlıcan, patates, biberde de gözlem yapılmalıdır. Tarlada ya da serada bitki gözlemlerinde ise tarlayı yada serayı temsil edecek şekilde 1 dekarlık alanda en az 100 bitki incelenir zararlının oluşturduğu galerili yaprak ve galerili meyvelerde larva aranır. Anlatılan özellikleri taşıyan larvalar kültüre alınarak ergini elde edilir. Tuzaktaki  ve bitkiden elde edilen erginler teşhis için Enstitüye gönderilmelidir.
  • \r\n

\r\nHazırlayan: TÜLİN KILIÇ – Bornova Zirai Mücadele Araştırma  Enstitüsü

Bu yazı Çumra' da Tarım kategorisine gönderilmiş ve , ile etiketlenmiş. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir