Karnabahar Yetiştiriciliği Hakkında Bilgiler

Ekonomik Önemi, Anavatanı ve Yayılma Alanları

\r\nKarnabahar lahana grubu sebzeleri arasında yer almaktadır. Ülke­mizde sonbahar ve kış döneminde yetiştiriciliği yapılmakta ve sebze olarak tüketilmektedir. Soğuk bölgelerimizde karnabaharın sebze olarak değerlen­dirilen kısımları zarar gördüğü için üretimi yapılmamaktadır (Günay, 1984).\r\n\r\nÜlkemizde karnabahar haşlanarak salata şeklinde, kızartılarak, çeşitli şekillerde yemekleri yapılarak, turşu olarak ve dondurulmuş sebze olarak değerlendirilmektedir. Gelişmiş ülkelerde karnabaharın üretimi ve tüketimi çok yaygındır. Son yıllarda ülkemizde de bu sebzenin üretimi ve tüketimi artmaktadır.\r\n\r\nKarnabaharın ülkemizdeki üretim alanı yaklaşık 5.000 ‘hektardır. Üretim miktarı yıllara göre değişmekte olup 80-85 bin ton civarındadır (Anonymous, 1998). Bu üretimin yaklaşık % 75’i Ege bölgesinde yapılır.\r\n\r\nKarnabaharın orijini hakkında kesin bir bilgi mevcut olmamakla beraber çok eski zamanlardan beri Akdeniz ülkelerinde yetiştiriciliğinin yapıldığı, anavatanının Akdeniz ülkeleri olduğu, özellikle Güney İtalya ve Güney Avrupa’nın karnabaharın gen merkezi olduğu ileri sürülmektedir (Anonymous, 1981).\r\n\r\nKarnabaharın sebze olarak değerlendirilen kısımlarına baş, taç, çiçek ve çiçek salkımı gibi isimler verilmektedir (Sadık, 1962). Bunlardan taç terimi karnabahar için en uygun ifade şeklidir. Çünkü baş terimi daha çok lahana ve salatalar için kullanılır. Karnabaharda taç bitkinin büyüme konisi olan uç kısmının dallanması ile ortaya çıkmaktadır. Tacın oluşması ile yaprak oluşumu durmakta, sadece brakteler ve daha önce gelişmiş olan tacın çevresindeki yapraklar büyümelerine devam etmektedir.\r\n\r\n\r\n\r\nMorfolojik Özellikleri \r\n\r\nKök\r\n\r\nKarnabaharda şaşırtma yapılmadığı takdirde kök bir ana kazık kök ve toprak yüzeyine yakın kısımda yoğunlaşan bol miktarda saçak kökten oluşur. Bitki bu kökleri sayesinde topraktan azami ölçüde yararlanır ve toprağa çok kuvvetli bir şekilde tutunur.\r\n\r\n \r\n\r\nGövde\r\n\r\nKarnabaharda gövde lahanalarla benzerlik gösterir. Gövdenin toprak içindeki 10-15 cm’lik kısmı sağlam bir selülozik yapıya sahiptir ve bu\r\n\r\nkısımda yaprak meydana gelmez. Gövdenin üst kısmında ise yoğun bir yap­rak oluşumu görülür. Gövde çok dallanmış çiçek demeti saplan ve çiçekler ile son bulur. Gövde kalınlığı 4-8 cm, gövde uzunluğu 40-60 cm arasında değişir.\r\n\r\nYaprakların genel özellikleri dikkate alındığında lahanaya çok ben­zerler. Gövde üzerinde oluşan ilk yapraklar dışa doğru gelişir. Karnabaharın tacını örten iç yapraklar ise içe doğru kıvrılır ve karnabaharın tacını dış etkenlerden korur. Karnabaharlarda taç oluşumu dönemine kadar meydana gelen yaprak sayısı erkencilikle ilişkilidir. Erkenci çeşitlerde, geçici çeşitlere oranla daha az sayıda yaprak oluşur, erkenci çeşitler taç oluşumu dönemine kadar 15-30 arasında yaprak meydana getirir (Eşiyok ve Eser, 1990). Karnabahar yapraklan genellikle dar, beyzi şekilli ve lahana yapraklarına göre uzundur. Genç yapraklar sapsızdır ve tacın dip kısmından yukarıya doğru büyürler. İç kısımdaki yapraklar daha küçüktür. Bu yapraklar sebze olarak değerlendirilen tacı güneş ışınlarından, sıcaktan ve yağışlardan korur. Ancak geçici çeşitlerin iç yapraklarında, erkenci çeşitlere göre taç kısmını örtme eğilimi daha fazladır. Yaprakların rengi koyu gri, maviye yakın yeşil olup yaprakların üzeri mum tabakası ile kaplıdır.\r\n\r\nTaç ve Çiçek\r\n\r\nKarnabaharda sebze olarak yenilen kısımları oluşturan taçların morfo­lojik yapılan tartışma konusudur. Sadık (1962) çiçekleri taç üzerindeki tanecik veya kabarcık olarak tarif etmekte, bunların işlevi olmayan çiçek­lerin kalınlaşıp şekil değiştirmesiyle oluştuğunu, esas çiçeklerin ise taç üze­rindeki dallardan çıktığını bildirmektedir. Aynı araştırıcı tacın kısa boğum aralarına sahip olan sürgün, dal ve brakte sisteminden oluştuğunu açıkla­maktadır.\r\n\r\nKarnabaharlarda taç büyüklüğü ekim-dikim zamanı, dikim sıklığı ve çeşit özelliğine bağlı olarak değişir. Ekim ve dikimin erken veya geç yapıl­ması, bitkiler arası mesafenin azalması karnabaharların taç büyüklüğünü etkilemektedir (Eşiyok ve Eser, 1990; Eser ve ark., 1992b). Karnabaharın taç genişliği 10-25 cm, ağırlığı ise 0.250-5 kg arasında değişmektedir (Eşiyok ve Eser, 1990).\r\n\r\nTacın rengi beyaz, kirli beyaz, san ve antosiyan içeren tonlar­dadır. Hasat edilmeyen ve güneş ışınlarına maruz kalan taçlar da renk sarıya dönüşür, Sarıya dönüşmüş taçların pazar değeri azalır. Karnaba­harda tacın büyüklüğü, ağırlığı ve kalitesi üzerine çeşitler yanında iklim ve yetiştirme koşullarının da etkisi büyüktür (Eşiyok, 1990).\r\n\r\nYetiştirme dönemindeki düşük ve yüksek sıcaklıklar çiçeklenmeyi etkilemektedir. Düşük sıcaklıklardan hemen sonra oluşan yüksek sıcak­lıklar karnabaharın çiçek tomurcuklarını yaprak tomurcuğu haline dönüştürebilmektedir. Bu durumdaki bitkilerde çiçeklenme ve döllenme olmamak­tadır.\r\n\r\nKarnabaharda çiçeklerin yapısı lahanaya çok benzer. Çiçeklerde taç yaprakların rengi açık ve koyu san arasında değişmektedir. Karnabahar çiçekleri biyolojik özellikleri bakımından lahanaya çok benzerler. Karnaba­harda çiçekler tacın yan taraflarından çıkarlar. Orta kısımdan genellikle çiçek sapı gelişimi olmaz. Ana çiçek sapı dallanmış 60-90 cm boydadır. Çiçeklenme süresi yaklaşık 3 haftadır. Sıcaklığın düşmesi ile bu süre uzar,\r\n\r\nyükselmesi ile kısalır. Karnabaharlarda sıkı taçlı bitkilerin çiçeklenmesi daha geç ve uzun süre devam etmektedir (Nieuwhof, 1969).\r\n\r\nTohumların bulunduğu siliqua tipi meyveler bakla şeklindedir. Bu baklaların boyu ve genişliği lahana baklalarına göre daha azdır. Çiçeklerin açılmasından 3-4 hafta sonra baklada tohumlar oluşur ve bakla maksimum uzunluğa ulaşır. Bir bakla içinde 1-30 arasında tohum bulu­nabilir (Günay, 1984; Eşiyok ve Vural, 1987). Bakla içinde oluşan tohum sayısına yetiştirme dönemindeki sıcaklık, yağış ve bakım şartlan etkili olmakladır. Kötü iklim koşullan bakla içinde oluşan tohum sayısını ve büyüklüğünü olumsuz yönde etkilemektedir.\r\n\r\nTohum ve Çimlenme Özellikleri\r\n\r\nKarnabaharda tohumlar şekil ve renk bakımından lahana tohum­larına benzerler, ancak biraz daha gücüktürler. Karnabahar tohumlan oval veya yuvarlak 2-3 mm çapında, açık kahverengi veya koyu kırmızı kahve­rengi renktedir, l g’daki tohum sayısı 250-400 adettir.\r\n\r\nKarnabahar tohumlarının çimlenme gücü % 90-95’dir. Tohumlar çim­lenme güçlerini normal koşullarda 4-6 yıl muhafaza eder. Çimlendirme sıcaklığı 10-30 °C olup, optimum çimlenme sıcaklığı 20-25 °C dir. Düşük toprak sıcaklığı ve fazla nem ile yüksek sıcaklıklarda yetersiz nem çimlen-meyi geciktirdiği gibi çimlenme oranımda azaltmaktadır. Normal koşullarda tohumlar 3-4 günde çimlenerek toprak yüzeyine çıkar. Tohumların çimlen­mesi ile toprak yüzeyinde görülen kotiledon yapraklar kalp şeklindedir.\r\n\r\n\r\n\r\nYetiştirilme İstekleri\r\n\r\nİklim İsteği\r\n\r\nKarnabahar iklim istekleri bakımından kışlık sebzeler arasında yer almaktadır. Ancak karnabahar yetiştiriciliğinde sıcaklığın önemi ışık ve neme göre çok fazladır. Karnabaharın gelişimi ve taçların oluşumu üzerine ışığın etkileri bilinmemektedir. Bu nedenle karnabahar bitkisi nötr gün bit­kisi olarak kabul edilir. Karnabahar bitkisi özellikle taç oluşumu döneminde topraktaki suyun fazla olmasını ister. Hem pazar olgunluğuna gelmiş taçlar hem de çiçeklenme dönemindeki karnabahar bitkileri fazla yağış ve rüzgarlı havalardan hoşlanmazlar.\r\n\r\nKarnabaharda çeşitlerin generatif faza geçmek için istedikleri düşük sıcaklık süreleri farklıdır. Hasat, vegetasyon dönemindeki sıcaklıklara bağ­lıdır. Sıcaklığın        20 °C’nin üzerine çıkması taçların kalitesini bozar. Taçların oluşması için optimum sıcaklığın 15-17 0C civarında olması istenir. 10-20 °C arasındaki sıcaklıklarda da taç oluşabilmektedir (Nieuwhof, 1969).\r\n\r\nKarnabaharda taç oluştuktan sonra sıcaklık yükselirse bitkilerde vegetatif gelişme hızlanır. Bu durumda çiçek saplarının üzerindeki brakteler hızla büyür ve tacın lopları arasından yapraklar çıkar ve pazar değeri olma­yan yapraklı taçlar oluşur.\r\n\r\nFide döneminde sıcaklığın yükselip azalması bitkilerde taçların kalite­sinin bozulması yönünde etkili olur. Bu koşullarda yetiştirilen bitkilerin gelişmesi yavaşlar, yaprakları küçülür ve taçlar dağınık olarak gelişirler. Sonbahar ve kış dönemi dikimlerinde sıcaklığın 0 °C’nin altına düşmesi ile bitkilerde büyüme ucu zarar görür ve bitkiler sadece yaprak meydana getirirler. Bunun yanında fideler birkaç yapraklı iken sıcaklık düşerse bitkilerin büyüme ucu kaybolur.\r\n\r\nBu bitkilere kör bitki adı verilmektedir. Kör bitkilerin yapraklan karbonhidrat depolanması nedeniyle normal yapraklardan daha kalın ve sert yapılı olurlar.\r\n\r\nHasat dönemine gelmiş bitkiler, fidelere göre düşük sıcaklıklara karşı daha duyarlıdır. Taçlar pazar olgunluğu dönemine geldiğinde sıcaklığın 0 °C’nin altına düşmesi taç yüzeyinde havlı bir yapının oluşmasına neden olur. Düşük sıcaklığın devam etmesi halinde taçlarda morlaşma meydana gelmekte ve bu taçların pazar değeri düşmektedir.\r\n\r\nToprak İsteği\r\n\r\nKarnabahar bitkisi toprak istekleri bakımından seçici değildir, su tutma kapasitesi yüksek, derin kumlu-tınlı topraklarda başarılı bir şekilde yetiştirilebilir. Ağır bünyeli topraklarda özellikle kış dönemi yetiştiriciliğinde yağışlar nedeniyle oluşan suyun iyi bir şekilde drene edilmesi gereklidir. Kuraklığa hassas olduğu için hafif bünyeli topraklarda yetiştiricilik yapılma­malıdır. Aksi taktirde sıcaklığın yükselmesi halinde dağınık yapılı taçlar mey­dana gelir.\r\n\r\nKarnabahar bitkilerinin gelişmesi için optimum pH değeri 5.5-6.5 ara­sında olmalıdır. Asidik topraklarda gelişme iyi olmaz.\r\n\r\nToprak yorgunluğu meydana gelmesi nedeniyle aynı toprakta üst üste karnabahar yetiştiriciliği yapılmamalıdır. Karnabahar mutlaka farklı famil­yaların sebzeleri ile münavebeye alınmalıdır.\r\n\r\nYetiştirilme Şekli\r\n\r\nToprak Hazırlığı, Ekim, Dikim ve Bakım İşleri\r\n\r\nKarnabaharın üretim şekli lahanalara çok benzer. Ülkemizde karna­bahar yetiştiriciliği yaz sonu, sonbahar ve kış mevsimlerinde yapılmaktadır.\r\n\r\nKarnabahar genellikle Akdeniz, Ege ve Marmara’da yetiştirilmektedir. Bu bölgelerimizde karnabahar tohumları fide yetiştirme tavalarına Haziran-Temmuz aylarında ekilmekte ve tohum ekiminden yaklaşık 30-35 gün sonra dikim büyüklüğüne gelmiş fideler lahanalarda olduğu gibi fideliklerden sökülerek açılan kanklara (masuralara) yani esas yetiştirme yerlerine dikilmektedir.\r\n\r\n \r\n\r\nTohum ve Çimlenme Özellikleri\r\n\r\nKarnabaharda tohumlar şekil ve renk bakımından lahana tohum­larına benzerler, ancak biraz daha gücüktürler. Karnabahar tohumlan oval veya yuvarlak 2-3 mm çapında, açık kahverengi veya koyu kırmızı kahve­rengi renktedir, l g’daki tohum sayısı 250-400 adettir.\r\n\r\nKarnabahar tohumlarının çimlenme gücü % 90-95’dir. Tohumlar çim­lenme güçlerini normal koşullarda 4-6 yıl muhafaza eder. Çimlendirme sıcaklığı 10-30 °C olup, optimum çimlenme sıcaklığı 20-25 °C dir. Düşük toprak sıcaklığı ve fazla nem ile yüksek sıcaklıklarda yetersiz nem çimlen-meyi geciktirdiği gibi çimlenme oranımda azaltmaktadır. Normal koşullarda tohumlar 3-4 günde çimlenerek toprak yüzeyine çıkar. Tohumların çimlen­mesi ile toprak yüzeyinde görülen kotiledon yapraklar kalp şeklindedir.\r\n\r\nYetiştirilme İstekleri\r\n\r\nİklim İsteği\r\n\r\nKarnabahar iklim istekleri bakımından kışlık sebzeler arasında yer almaktadır. Ancak karnabahar yetiştiriciliğinde sıcaklığın önemi ışık ve neme göre çok fazladır. Karnabaharın gelişimi ve taçların oluşumu üzerine ışığın etkileri bilinmemektedir. Bu nedenle karnabahar bitkisi nötr gün bit­kisi olarak kabul edilir. Karnabahar bitkisi özellikle taç oluşumu döneminde topraktaki suyun fazla olmasını ister. Hem pazar olgunluğuna gelmiş taçlar hem de çiçeklenme dönemindeki karnabahar bitkileri fazla yağış ve rüzgarlı havalardan hoşlanmazlar.\r\n\r\nKarnabaharda çeşitlerin generatif faza geçmek için istedikleri düşük sıcaklık süreleri farklıdır. Hasat, vegetasyon dönemindeki sıcaklıklara bağ­lıdır. Sıcaklığın        20 °C’nin üzerine çıkması taçların kalitesini bozar. Taçların oluşması için optimum sıcaklığın 15-17 0C civarında olması istenir. 10-20 °C arasındaki sıcaklıklarda da taç oluşabilmektedir (Nieuwhof, 1969).\r\n\r\nKarnabaharda taç oluştuktan sonra sıcaklık yükselirse bitkilerde vegetatif gelişme hızlanır. Bu durumda çiçek saplarının üzerindeki brakteler hızla büyür ve tacın lopları arasından yapraklar çıkar ve pazar değeri olma­yan yapraklı taçlar oluşur.\r\n\r\nFide döneminde sıcaklığın yükselip azalması bitkilerde taçların kalite­sinin bozulması yönünde etkili olur. Bu koşullarda yetiştirilen bitkilerin gelişmesi yavaşlar, yaprakları küçülür ve taçlar dağınık olarak gelişirler. Sonbahar ve kış dönemi dikimlerinde sıcaklığın 0 °C’nin altına düşmesi ile bitkilerde büyüme ucu zarar görür ve bitkiler sadece yaprak meydana getirirler. Bunun yanında fideler birkaç yapraklı iken sıcaklık düşerse bitkilerin büyüme ucu kaybolur. Bu bitkilere kör bitki adı verilmektedir. Kör bitkilerin yapraklan karbonhidrat depolanması nedeniyle normal yapraklardan daha kalın ve sert yapılı olurlar.\r\n\r\nHasat dönemine gelmiş bitkiler, fidelere göre düşük sıcaklıklara karşı daha duyarlıdır. Taçlar pazar olgunluğu dönemine geldiğinde sıcaklığın 0 °C’nin altına düşmesi taç yüzeyinde havlı bir yapının oluşmasına neden olur. Düşük sıcaklığın devam etmesi halinde taçlarda morlaşma meydana gelmekte ve bu taçların pazar değeri düşmektedir.\r\n\r\nToprak İsteği\r\n\r\nKarnabahar bitkisi toprak istekleri bakımından seçici değildir, su tutma kapasitesi yüksek, derin kumlu-tınlı topraklarda başarılı bir şekilde yetiştirilebilir. Ağır bünyeli topraklarda özellikle kış dönemi yetiştiriciliğinde yağışlar nedeniyle oluşan suyun iyi bir şekilde drene edilmesi gereklidir. Kuraklığa hassas olduğu için hafif bünyeli topraklarda yetiştiricilik yapılma­malıdır. Aksi taktirde sıcaklığın yükselmesi halinde dağınık yapılı taçlar mey­dana gelir.\r\n\r\nKarnabahar bitkilerinin gelişmesi için optimum pH değeri 5.5-6.5 ara­sında olmalıdır. Asidik topraklarda gelişme iyi olmaz.\r\n\r\nToprak yorgunluğu meydana gelmesi nedeniyle aynı toprakta üst üste karnabahar yetiştiriciliği yapılmamalıdır. Karnabahar mutlaka farklı famil­yaların sebzeleri ile münavebeye alınmalıdır.\r\n\r\nYetiştirilme Şekli\r\n\r\nToprak hazırlığı, ekim, dikim ve bakım işleri\r\n\r\nKarnabaharın üretim şekli lahanalara çok benzer. Ülkemizde karna­bahar yetiştiriciliği yaz sonu, sonbahar ve kış mevsimlerinde yapılmaktadır.\r\n\r\nKarnabahar genellikle Akdeniz, Ege ve Marmara bölgelerimizde yetiştirilmektedir. Bu bölgelerimizde karnabahar tohumları fide yetiştirme tavalarına Haziran-Temmuz aylarında ekilmekte ve tohum ekiminden yaklaşık 30-35 gün sonra dikim büyüklüğüne gelmiş fideler lahanalarda olduğu gibi fideliklerden sökülerek açılan kanklara (masuralara) yani esas yetiştirme yerlerine dikilmektedir.\r\n\r\nBu bitkilerden hasat edilen tohum miktarı daha yüksek olmuştur. Plastik tünel altına alınmayan bitkilerden ya hiç tohum alınamamış yada çok az tohum elde edilmiştir (Eser ve Eşiyok, 1990; Eser ve ark. 1992b).\r\n\r\nKarnabaharlarda tohum verimi çeşide, birim alanda bulunan bitki sayısına, yetiştirme dönemindeki iklim koşullan İle yetiştirme dönemindeki bakım şartlarına bağlı olmak üzere büyük değişiklik gösterir. Bitki başına ortalama tohum verimi 20-45 gramdır. Bir dekardan 40-154 kg arasında tohum alınabilir.

Tags:

  karnabahar yetiştiriciliği  Karnıbahar yetiştiriciliği  karnıbahar yetiştirilmesi  karnabahar ekim zamanı  karnabahar ekimi  karnıbahar ekimi  havuç yetiştiriciliği  karnabahar yetiştiriciliği özellikleri  karnabahar nasıl yetiştirilir  karnıbahar nasıl yetistirilir  karnabahar üretimi  karnıbahar tarımı  karnıbahar ekim zamanı  karnabahar tohumu ne zaman ekilir  karnıbahar özellikleri  karnabahar tohumu  karnıbahar yetiştirmek  karnabahar yetiştirme  karnabahar ne zaman ekilir  karnabahar bitkisi  
Bu yazı Çumra' da Tarım kategorisine gönderilmiş. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir